Zespół jelita drażliwego

Badania mikrobiomu przeprowadzone przez Pozuelo wykazały, że u pacjentów z zespołem jelita drażliwego obserwuje się znacznie mniejsze ilości bakterii produkujących kwas masłowy w porównaniu z grupą kontrolną(1). Kolejne badania udowodniły, że suplementacja kwasu masłowego znacząco zmniejsza objawy oraz poprawia jakość życia pacjentów z zespołem jelita drażliwego(2)(3)(4).

Nieswoiste zapalenia jelit

Główne efekty biologiczne maślanu sodu, takie jak dostarczanie energii dla kolonocytów, poprawa szczelności nabłonka oraz nasilanie procesów gojenia i regeneracji nabłonka jelitowego wskazują, że uzasadnione jest zastosowanie preparatów maślanu sodu w stanach przebiegających z uszkodzeniem nabłonka jelitowego, a zwłaszcza w przebiegu nieswoistych chorób zapalnych jelit, do których zalicza się wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz chorobę Crohna. W chorobach tych dochodzi do uszkodzeń błony śluzowej głównie w obrębie końcowego odcinka jelita cienkiego oraz okrężnicy. Maślan sodu, oddziałując na poziomie nabłonka, prowadzi do jego regeneracji i przyspiesza gojenie powstałych uszkodzeń. Istotne jest również bezpośrednie przeciwzapalne działanie maślanu w obrębie błony śluzowej jelit, powodujące obniżenie stężenia cytokin prozapalnych (5)(6)(7). Badania Verni wykazały większą skuteczność leczenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego przy zastosowaniu mesalazyny wraz z suplementacją maślanu sodu w porównaniu z monoterapią kwasem 5-aminosalicylowym(8).

Biegunka

Jedną z ważnych fizjologicznych właściwości krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, w tym kwasu masłowego, jest pobudzanie wchłaniania zwrotnego wody i sodu w jelicie(9). Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe pełnią ważną rolę regulacyjną i ochronną w biegunkach o różnej etiologii. Ostatnie badania wykazały ścisły związek między obecnością biegunki związanej ze stosowaniem antybiotyku a zmniejszeniem w świetle jelita liczby bakterii produkujących kwas masłowy(10). Randomizowane badania kliniczne wykazały również, że suplementacja maślanu sodu zmniejsza nasilenie oraz ryzyko wystąpienia biegunki podróżnych(11).

Istotną przeszkodą w medycznym zastosowaniu kwasu masłowego było dotychczas jego szybkie wchłanianie i metabolizm w jelicie cienkim, który uniemożliwia dotarcie standardowych form maślanu do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Podany doustnie maślan sodu jest natychmiast wchłaniany i wykorzystywany przez nabłonek jelitowy, przez co praktycznie nie dociera poza dwunastnicę. Zwiększenie dawki nie rozszerza zakresu jego aktywności. Faktyczna skuteczność kliniczna dotyczy tylko tych preparatów maślanu sodu, których formulacja umożliwia dostarczenie go do jelita grubego w wystarczająco wysokiej dawce(12)(13)(14).